حیاط خلوت مجله تفریحی شامل جذاب ترین مطالب سرگرمی و سبک زندگی سالمند با جابه‌جایی همکاری نمی‌کند؛ چطور بدون کشمکش و اجبار کمکش کنیم؟
گاهی برای خانواده، سخت‌ترین بخش مراقبت از سالمند بلند کردن وزن او نیست؛ راضی کردنش برای جابه‌جایی است. سالمند می‌گوید «نمی‌خواهم بلند شوم»، دستش را از مراقب پس می‌کشد، حاضر نیست روی ویلچر بنشیند یا وقتی می‌خواهید او را به سرویس بهداشتی ببرید، روی تخت می‌ماند و مقاومت می‌کند.
در این شرایط، زور بیشتر معمولاً راه‌حل خوبی نیست. حتی اگر بتوان با فشار فیزیکی انتقال را تمام کرد، ممکن است دفعه بعد سالمند از همان ابتدای کار مضطرب‌تر شود. راه بهتر این است که ببینیم چرا همکاری شکل نمی‌گیرد و چطور می‌توان جابه‌جایی را برای او قابل فهم‌تر، قابل پیش‌بینی‌تر و کم‌استرس‌تر کرد.
وقتی مشکل خودِ بلند شدن است، وسیله مناسب می‌تواند کشمکش را کمتر کند
گاهی چیزی که به نظر «عدم همکاری» می‌رسد، در واقع ترس سالمند از بلند شدن است. فردی که پاهای ضعیفی دارد یا قبلاً هنگام انتقال تعادلش را از دست داده، ممکن است وقتی مراقب زیر بغلش را می‌گیرد و می‌خواهد او را بلند کند، بدنش را سفت کند یا دستش را به تخت بچسباند.
اگر سالمند نمی‌تواند بخش قابل توجهی از وزنش را روی پاها تحمل کند، استفاده از بالابر بیمار می‌تواند نیاز به بلند کردن مستقیم او توسط مراقب را کاهش دهد. در بالابر، بخش اصلی وزن سالمند توسط دستگاه و اسلینگ تحمل می‌شود و مراقب بیشتر وظیفه هدایت انتقال را بر عهده دارد.
برای رفتن به سرویس بهداشتی نیز در بعضی شرایط می‌توان از صندلی بالابر بیمار استفاده کرد. این تجهیزات برای انتقال سالمندی طراحی شده‌اند که جابه‌جایی او تا سرویس یا نشستن و برخاستن از توالت برای مراقب دشوار شده است.
البته وجود وسیله به‌تنهایی مشکل همکاری را حل نمی‌کند. اگر سالمند از دستگاه بترسد و ناگهان او را داخل اسلینگ قرار دهید، مقاومت ممکن است بیشتر شود. دستگاه باید آرام معرفی شود، مراحل کار توضیح داده شود و سالمند فرصت داشته باشد با وسیله آشنا شود.
به‌جای «دستور دادن»، سالمند را وارد فرایند کنید
جمله‌هایی مثل «بلند شو»، «باید بری حمام» یا «پاتو بذار اینجا» وقتی چند بار پشت سر هم گفته می‌شوند، ممکن است بیشتر شبیه دستور به نظر برسند تا کمک.
حتی سالمندی که برای بسیاری از کارهای روزانه به مراقب وابسته است، همچنان می‌خواهد احساس کند درباره بدن خودش اختیار دارد.
به همین دلیل، گاهی یک تغییر کوچک در نحوه صحبت نتیجه را عوض می‌کند.
به‌جای اینکه بگویید:
«الان باید بلند شی بری روی ویلچر»
می‌توان گفت:
«آماده‌ای کمکت کنم بیای لبه تخت بشینی؟»
اگر نشستن انجام شد، مرحله بعدی مطرح شود.
مؤسسه ملی سالمندی آمریکا توصیه می‌کند هنگام ارتباط با فرد مبتلا به اختلال شناختی، از عبارت‌های ساده استفاده شود، هر بار فقط یک موضوع یا دستور مطرح شود و به فرد برای پاسخ دادن زمان داده شود.
این روش حتی برای سالمندی که دمانس ندارد اما مضطرب، خسته یا کم‌شنواست نیز می‌تواند ارتباط را ساده‌تر کند.
به او زمان بدهید تا منظور شما را بفهمد
مراقب ممکن است بگوید:
«بیا بریم سرویس»
چند ثانیه پاسخی دریافت نکند و دوباره بگوید:
«بلند شو دیگه، بیا»
اما سرعت پردازش اطلاعات در بعضی سالمندان پایین‌تر است. به‌ویژه در اختلالات شناختی، ممکن است فرد برای فهمیدن جمله و تصمیم گرفتن به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.
پس بعد از مطرح کردن درخواست، چند لحظه صبر کنید.
تکرار سریع یک دستور، بلندتر کردن صدا یا اضافه کردن چند توضیح دیگر لزوماً فهم را بهتر نمی‌کند. NIA نیز توصیه می‌کند به فرد زمان کافی برای پاسخ داده شود و اگر جمله‌ای را متوجه نشد، همان مفهوم با کلمات ساده دیگری بیان شود.
دلیل جابه‌جایی را برای سالمند معنی‌دار کنید
مراقب می‌داند چرا انتقال لازم است، اما سالمند ممکن است نداند.
مثلاً شما می‌خواهید او را از تخت به صندلی منتقل کنید چون سه ساعت است دراز کشیده، اما از دید سالمند هیچ دلیلی برای ترک تخت وجود ندارد.
در چنین وضعیتی درخواست را به یک هدف قابل فهم وصل کنید:
«بیا روی صندلی کنار پنجره بنشینیم و چای بخوریم»
یا:
«بیا اول بریم دستشویی، بعد برمی‌گردیم استراحت می‌کنی»
وقتی فرد بداند بعد از حرکت چه اتفاقی می‌افتد، ممکن است همکاری برایش آسان‌تر شود. البته توضیح نباید طولانی و پیچیده شود؛ مخصوصاً اگر سالمند مشکل حافظه یا درک دارد.
دو انتخاب کوچک بدهید، نه یک سؤال کاملاً باز
گاهی پرسیدن «می‌خواهی بلند شوی؟» تقریباً به‌طور خودکار با پاسخ «نه» تمام می‌شود.
از طرف دیگر، تصمیم‌های بسیار باز نیز ممکن است فرد را گیج کنند.
می‌توان اختیار را در قالب دو انتخاب ساده حفظ کرد:
«اول بریم دستشویی یا اول لباس‌هات رو عوض کنیم؟»
«می‌خوای با این صندلی بری یا اون یکی؟»
هدف این نیست که سالمند را با کلمات مجبور کنیم؛ هدف این است که تا جایی که شرایط اجازه می‌دهد، او در تصمیم حضور داشته باشد.
NIA نیز استفاده از پرسش‌های ساده بله/خیر یا انتخاب میان گزینه‌های محدود را برای افرادی که در پردازش سؤال‌های پیچیده مشکل دارند پیشنهاد می‌کند.
اگر «نه» گفت، همیشه لازم نیست همان لحظه برنده شوید
همه انتقال‌ها فوری نیستند.
اگر قرار است سالمند فقط از تخت بیمار روی صندلی بنشیند و به‌شدت مخالفت می‌کند، گاهی ده دقیقه عقب انداختن کار بهتر از ده دقیقه بحث کردن است.
می‌توانید موضوع را عوض کنید، چند دقیقه کنارش بنشینید، نوشیدنی بدهید یا فعالیت دیگری انجام دهید و سپس دوباره تلاش کنید.
این موضوع به‌خصوص در سالمندان مبتلا به اختلال شناختی اهمیت دارد. توصیه‌های NIA نیز بر پرهیز از بحث، حفظ آرامش و تغییر دادن توجه فرد هنگام ناراحتی یا تحریک‌پذیری تأکید دارند.
اما اگر جابه‌جایی برای مسئله‌ای فوری مانند وضعیت پزشکی یا خطر ایمنی ضروری است، شرایط متفاوت است و ممکن است به کمک فرد آموزش‌دیده نیاز باشد.
مراقب باشید «نمی‌خواهم» در واقع «درد دارم» نباشد
سالمندی که دیروز بدون مشکل بلند می‌شد و امروز ناگهان اجازه نمی‌دهد پایش روی زمین قرار بگیرد، شاید لجبازی نمی‌کند.
ممکن است زانو، لگن، کمر یا پایش درد داشته باشد.
در بعضی سالمندان، به‌ویژه افراد مبتلا به دمانس، درد همیشه به شکل یک شکایت واضح بیان نمی‌شود. سفت کردن بدن، چهره درهم، ناله، عصبانیت یا جلوگیری از حرکت دادن یک اندام می‌تواند نشانه ناراحتی باشد. Alzheimer’s Society نیز به تغییرات رفتاری، حالات چهره، تنش بدن و صداهایی مانند ناله به‌عنوان نشانه‌های احتمالی درد در فرد مبتلا به دمانس اشاره می‌کند.
اگر مقاومت ناگهان شروع شده یا فقط هنگام حرکت مشخصی اتفاق می‌افتد، بهتر است احتمال درد یا یک مشکل جسمی جدید بررسی شود.
برای رفتن به سرویس بهداشتی عجله ایجاد نکنید
انتقال به سرویس بهداشتی یکی از موقعیت‌هایی است که به‌راحتی می‌تواند به کشمکش تبدیل شود. مراقب نگران بی‌اختیاری است و می‌خواهد سالمند سریع حرکت کند، در حالی که فرد شاید هنوز متوجه نشده چرا باید از جایش بلند شود.
بهتر است نیاز به سرویس را پیش‌بینی کنید تا انتقال در آخرین لحظه انجام نشود.
اگر زمان تقریبی دفع یا ادرار سالمند مشخص است، می‌توان مراجعه به سرویس را با همان الگوی روزانه هماهنگ کرد. Dementia Australia نیز پیشنهاد می‌کند مراجعه به توالت با الگوی معمول دفع فرد هماهنگ شود، از کلمات کوتاه و ساده استفاده شود و فرد هنگام رفتن به سرویس عجله داده نشود.
در سالمندی که از نظر حرکتی وابستگی زیادی دارد، استفاده از وسیله‌ای مانند صندلی بالابر سرویس بهداشتی نیز می‌تواند بخش فیزیکی انتقال را ساده‌تر کند و فرصت بیشتری برای تمرکز روی آرامش و همکاری فرد ایجاد کند.
یک نفر صحبت کند، نه همه اعضای خانواده
وقتی سالمند همکاری نمی‌کند، گاهی دو یا سه نفر به کمک می‌آیند و هرکس یک دستور می‌دهد:
«دستتو بده»
«پاتو بذار پایین»
«مامان بلند شو دیگه»
نتیجه ممکن است سردرگمی بیشتر باشد.
بهتر است یک نفر که سالمند با او راحت‌تر است هدایت کار را بر عهده بگیرد و بقیه، در صورت نیاز، فقط کمک فیزیکی کنند. تلویزیون، صدای بلند و رفت‌وآمد غیرضروری نیز بهتر است کمتر شود.
افراد مبتلا به آلزایمر ممکن است در کنار گذاشتن صداهای پس‌زمینه و دنبال کردن گفت‌وگوهای طولانی مشکل داشته باشند؛ بنابراین محیط آرام‌تر می‌تواند فهم درخواست را آسان‌تر کند.
همکاری بهتر از جابه‌جایی سریع‌تر است
اگر هر انتقال به مسابقه‌ای برای بلند کردن سالمند تبدیل شود، احتمالاً هم سالمند و هم مراقب دفعه بعد با اضطراب بیشتری وارد همان موقعیت می‌شوند.
گاهی چند دقیقه زمان گذاشتن برای ارتباط، آماده کردن محیط، توضیح یک مرحله، منتظر ماندن برای پاسخ و استفاده از وسیله مناسب، در نهایت سریع‌تر از کشمکش کردن است.
برای سالمندی که هنوز توان حرکت دارد، مشارکت دادن او در هر مرحله اهمیت زیادی دارد. برای فردی که توان حرکتی بسیار محدودی دارد نیز بهتر است تجهیزات مناسب سهم بیشتری از نیروی فیزیکی انتقال را بر عهده بگیرند تا مراقب مجبور نباشد بین حفظ ایمنی و مقابله با مقاومت سالمند یکی را انتخاب کند.
مجموعه رونیا طب تولیدکننده محصولات توانبخشی، بالابر بیمار و بالابر سرویس بهداشتی است. اگر جابه‌جایی سالمند در منزل دشوار شده و نمی‌دانید کدام وسیله با میزان توان حرکتی، شرایط جسمی و نوع انتقال‌های روزانه او تناسب بیشتری دارد، می‌توانید از مشاوره رایگان کارشناسان رونیا طب برای بررسی شرایط و انتخاب راهکار مناسب استفاده کنید.
